ज्ञानदानातून समाज घडवणं आणि आयुष्य पणाला लावून शोषितांच्या न्यायासाठी लढणं... हा अखंड प्रवास म्हणजेच प्राध्यापिका वृषाली अजित मगदूम!

२० ऑक्टोबर १९५३ रोजी जन्मलेल्या वृषाली मगदूम यांनी एम.ए., एम.फिल.पर्यंतचे उच्च शिक्षण पूर्ण केले आणि रयत शिक्षण संस्थेच्या कर्मवीर भाऊराव पाटील महाविद्यालयात प्राध्यापक म्हणून ज्ञानदानाचे पवित्र कार्य सुरू केले. मात्र, केवळ वर्गाच्या चार भिंतींपुरते त्यांचे कार्य मर्यादित राहिले नाही; अध्यापनासोबतच समाजातील वंचित घटकांच्या प्रश्नांची सोडवणूक ही त्यांची जीवननिष्ठा बनली.

नवी मुंबई आणि पनवेल परिसरातील सुमारे एक हजार कचरावेचक महिलांचे संघटन उभारून, वृषाली मगदूम यांनी या उपेक्षित घटकाला रोजगार आणि जगण्याचा खरा सन्मान मिळवून दिला. पीडित महिलांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभ्या राहत, त्यांनी न्यायाचा प्रदीर्घ लढा दिला. मागील २६ वर्षांपासून 'लिंगनिवड प्रतिबंध समिती'त सक्रिय राहत, त्यांनी अनेक सोनोग्राफी केंद्रांच्या तपासण्या आणि धाडसी स्टिंग ऑपरेशन्समध्ये प्रत्यक्ष सहभाग घेतला. कामाच्या ठिकाणी होणाऱ्या लैंगिक छळ प्रतिबंध समितीतही त्यांनी अत्यंत संवेदनशील आणि जबाबदार भूमिका बजावली.

सेवानिवृत्तीनंतर स्वतःला पूर्णवेळ समाजकार्याला वाहून घेत वृषाली मगदूम यांनी गरिबी, अंधश्रद्धा, बालविवाह, व्यसन आणि अनारोग्य अशा अनेक प्रश्नांवर थेट घाव घातला. सुमारे २७० महिलांना व्यावसायिक प्रशिक्षण देऊन स्वावलंबी केले, तर शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या अनेक भगिनींना पुन्हा दहावीच्या प्रवाहात आणले. त्यांनी सुरू केलेल्या आठ अभ्यासवर्गांमधून आज जवळपास ३९० वंचित मुले शिक्षणाची नवी पहाट अनुभवत आहेत. याशिवाय कुमारिका मातांचे पुनर्वसन आणि हुंडाबळी पीडितांना न्याय मिळवून देण्यासाठी केलेले कार्य अत्यंत मोलाचे ठरले.

विचार आणि लेखनाची ताकद जोडत त्यांनी सर्वधर्मसमभाव, धर्मनिरपेक्षता आणि सामाजिक समतेचा विचार विविध व्याख्याने, कार्यशाळा, वृत्तपत्रे, आकाशवाणी आणि दूरदर्शनच्या माध्यमातून समाजापर्यंत पोहोचवला. प्रत्यक्ष सामाजिक लढ्यातून आलेल्या अनुभवांवर त्यांनी १३ हून अधिक पुस्तकांचे समृद्ध लेखनही केले. या अतुलनीय योगदानाची दखल घेत त्यांना संयुक्त राष्ट्रांचा प्रतिष्ठित 'लाडली पुरस्कार', रयत शिक्षण संस्थेचा 'लक्ष्मीबाई-भाऊराव पाटील राज्यस्तरीय पुरस्कार', 'स्त्री शक्ती सन्मान', 'समाजरत्न', 'नवदुर्गा' आणि 'शिक्षक रत्न' अशा अनेक मानाच्या पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.

अध्यापन आणि अविरत सामाजिक लढ्याचा हा आदर्श वस्तुपाठ घालून देणाऱ्या प्राध्यापिका वृषाली अजित मगदू यांना 'यशवंतराव चव्हाण ज्येष्ठ नागरिक राज्यस्तरीय कृतज्ञता सन्मान' देताना आम्हाला अतिशय आनंद होत आहे.