आपल्या नावामध्ये वडिलांच्या बरोबरीने आईच्या अस्तित्वाचाही सन्मान जपणारे व्यक्तिमत्त्व… म्हणजेच अविनाश उषा वसंत!

जन्म गिरणगावच्या चाळीतला. वडील सहकार चळवळीतले; त्यामुळे घरात ज्ञानेश्वरी आणि तुकोबांच्या गाथेचे नित्य रसग्रहण चालायचे. वडिलांकडून मिळालेला हाच वाचनाचा समृद्ध वारसा, पुढे इंजिनिअरिंगचे शिक्षण घेतानाही अविनाश यांनी तितक्याच निष्ठेने जपला. गिरणगावावरचे अपार प्रेम आणि अस्वस्थता त्यांना स्वस्थ बसू देत नव्हती. गिरणगावावर संशोधन सुरू झाले, पुढे त्यावरच ‘पीएचडी’ झाली आणि कामगार चळवळीच्या नाडीचे एक खोल, विस्तृत आकलन त्यांना लाभले. याच आकलनातून जन्माला आली— त्यांची पहिली लक्षवेधी कादंबरी, 'पटेली'!

१९८२ च्या ऐतिहासिक संपानंतर गिरण्यांचे भोंगे थंडावले, चाळींची जागा टॉवर्सनी घेतली; पण तिथल्या माणसांचं काय झालं? महानगराच्या गर्दीत चिरडला जाणारा तरुण, त्याचा वर्गसंघर्ष आणि अस्तित्व शोधताना वाट्याला आलेला एकाकीपणा… अविनाश यांनी अत्यंत भेदक वास्तववादी शैलीत मांडला. या कादंबरीला राज्य शासनाचा मानाचा ‘श्री. ना. पेंडसे पुरस्कार’ लाभला. केवळ लेखन नाही, तर साहित्याच्या माध्यमातून व्यवस्थेत हस्तक्षेप झाला पाहिजे, ही त्यांची ठाम भूमिका राहिली. म्हणूनच पुस्तक मांडणी, कव्हर डिझाईन आणि वितरणात त्यांनी नवे प्रयोग केले. 'कविता ह्या हिणवलेल्या' या संग्रहातून व्यक्त होणारा विद्रोही सूर असो, वा संकटांच्या डोळ्यात डोळे भिडवून हक्कासाठी उभ्या राहणाऱ्या पात्रांचा थरार मांडणारी 'ठसन' कादंबरी असो… अविनाश यांच्या लेखणीने मराठी साहित्याला वास्तववादाचा एक नवा, धारदार चेहरा दिला.

तळागाळातील वेदना शब्दांत पकडणारा संवेदनशील कवी, निर्भीड विचारवंत आणि मराठी साहित्यात ठसक्यात वावरणारा एक सशक्त तरुण “अविनाश उषा वसंत” यांना, यशवंतराव चव्हाण सेंटर आणि जैन फाउंडेशनचा 'ना. धो. महानोर साहित्य पुरस्कार' प्रदान करताना आम्हाला अतिशय आनंद होत आहे.